Co oznacza mój sen?

W snach mogą pojawiać się obrazy zrozumiałe tylko dla śniącego, ale także motywy o znaczeniu uniwersalnym. Przyjrzyjmy się poniższemu zestawieniu najbardziej charakterystycznych i z pewnością każdemu z nas dobrze znanych motywów zaczerpniętych z marzeń sennych z sytuacjami, nastrojami i uczuciami, jakie symbolizują bądź odzwierciedlają (wg S. Lavery i H. Kurth’a):

Na szczęście to był tylko sen! Czy na pewno...? (by tizwas01)

Urazy porodowe

Zadziwiającym jest, że w snach odzwierciedlać się mogą odczucia dziecka z okresu przed porodem i z czasu porodu. Świadczy to o ty, jak wielkie ślady w podświadomości pozostawia to przeżycie. Do charakterystycznych motywów należy tutaj np. przeciskanie się przez wąską szczelinę, przełęcz, wraz z towarzyszącym poczuciem, iż po poprzedniej stronie było lepiej i bezpieczniej.

Urazy z wczesnego dzieciństwa

Traumatyczne doświadczenia wczesnego dzieciństwa, najpierw zapomniane, potrafią znów wstrząsnąć snami dorosłych już ludzi. Mogą to być sytuacje z pierwszych tygodni życia związane m. in. z dłuższym odłączeniem od matki, z pobytem w szpitalu, a nawet z niepozornymi zabawami dorosłych (np. wymachiwanie rękoma przed oczami noworodka), które w dziecku mogą wzbudzać lęk. Faktorem, który takie wspomnienie przywołuje może być np. wyczerpanie fizyczne.

Niepokój

W snach wyrażających niepokój zwykle spadamy, toniemy, uciekamy przed czymś lub przed kimś, czujemy nieznośny ciężar kończyn lub ich „wrastanie w ziemię” utrudniające lub wręcz uniemożliwiające poruszanie się. Sny tego typu wywołują najczęściej sytuacje stresowe, takie jak np. egzaminy. Często nawet po ich zaliczeniu wciąż dręczą nas marzenia senne ukazujące nas samych stojących przed salą egzaminacyjną z uczuciem zupełnej pustki w głowie, nieprzygotowanych i przerażonych.

O przepracowaniu świadczyć mogą sny ukazujące problem z mitologii rodem, mianowicie: niekończące się wykonywanie jakiejś pracy, zupełnie jak wtaczanie przez Syzyfa na szczyt góry wciąż osuwającego się głazu. Dany sen może pojawiać się wielokrotnie w określonej sytuacji stresowej. Sny o spadaniu bywają u dorosłych snami z kategorii ostrzegawczych, mogą sygnalizować chorobę (np. kołatanie serca związane z zaburzeniami układu krążenia), u dzieci natomiast nie są niczym niezwykłym czy groźnym.

Choroba

Kategoria snów ostrzegawczych, sygnalizujących choroby, zasługuje na szczególną uwagę. Wbrew pozorom sny, w których chorujemy nie mają zwykle nic wspólnego z naszym faktycznym stanem fizycznym, a raczej dotyczą innych kwestii np. potrzeby radykalnych zmian (operacja), trudności w załatwieniu danej sprawy (paraliż), problemu z obiektywnym ocenianiem sytuacji (choroba oczu).

Osobną kategorię stanowią symbole, które można powiązać z pewnymi chorobami, na przykład chorzy na tarczycę często mają sny, w których tańczą, wykonują różne ruchy lub występują w cyrku. Do innych charakterystycznych motywów należą m. in.: huśtawka (nieregularny oddech), podróż morska (stan zapalny pęcherza moczowego), jaskinia (zły stan uzębienia), zegar lub motor (zaburzenia rytmu serca), tunel (niestrawność), zgubiona walizka (nerwica, przesadna strachliwość, niedotlenienie mózgu).

Stłumione uczucia

Na tłumiony gniew wskazywać mogą sny o agresji, często kierowanej przeciwko bliskim nam osobom. Analiza psychologiczna tych snów jest nieco bardziej optymistyczna, gdyż według niej, świadczą one raczej o pragnieniu stawienia czoła przyczynie stresu, aniżeli chęci uczynienia komuś rzeczywistej krzywdy.

 

O przepracowaniu świadczyć mogą sny męczące, w których nie możemy dokończyć jakiegoś zadania (by gozdeo)

Problem zmiany

Różnego rodzaju poważne zmiany życiowe, jak np. przeprowadzka, czy małżeństwo, silnie oddziałują na naszą podświadomość. Efektem tego mogą być marzenia senne ukazujące motyw przekraczania mostów lub progów. Zbłądzenie w nieznanej okolicy może być przejawem lęku przed przeprowadzką. Błąkanie się we mgle, labiryncie, czy plątaninie ulic może także oznaczać, iż śniący utracił cel w życiu.

Odczuwany we śnie smutek z powodu zmiany sugeruje brak gotowości do zmiany w realnym życiu. Analogicznie: uczucie z tego samego powodu szczęścia oznacza pełną gotowość do wkroczenia na nową drogę życia.

Sny wynalazcze

Prawdziwy sen o wynalazkach różni się od marzenia sennego fantasty tym, że oferuje obraz z najdrobniejszymi szczegółami, chodzi bowiem o trik mechaniczny, który uszedł świadomości wynalazcy na jawie i został odkryty właśnie podczas snu. Znamy kilku wielkich uczonych, którym w sformułowaniu danych teorii pomogły marzenia senne, należą do nich: Archimedes, James Watt, Peter G. Mendel, Sauerbruch, a także Niels Bohr, który opracował model budowy atomu na podstawie następującego marzenia sennego:

Planety mknęły z szybkością strzały koło Słońca. Były z nim powiązane wąskimi wstęgami i krążyły wokół. Na Słońcu siedziałem ja. Wokół płonął gaz. Lecz nagle stężał. Słońce i planety przeobraziły się w ciała, których mogłem dotknąć. Wtedy się obudziłem (Niels Bohr).

Szczęście

Radosne sny oscylują wokół przyjemnych przeżyć lub też powszechnie przyjętych symboli szczęścia. Podświadomą radość wyrażają także: jaskrawe światło, wibrujące kolory oraz poczucie zdumienia. Sny o tęczy, judeochrześcijańskim symbolu nadziei, uważa się powszechnie za zapowiedź powodzenia. Aborygeni australijscy widzą w tęczy znak przemiany duchowej.

Do tej kategorii marzeń sennych zaliczyć można sny kolorowe i akustyczne – symbolika barw prawie zawsze łączy się z namiętnością seksualną, nieziemsko piękna muzyka zapowiada przyjemne przeżycia towarzyskie i ogólną radość. Sny w kolorze są przede wszystkim udziałem kobiet, u mężczyzn świadczą o bogatym i wrażliwym wnętrzu. Kwitnące drzewa owocowe to wróżba wszelkiego szczęścia w miłości, a także symbol potencji i seksu.

Sukces lub niepowodzenie

Tematy snów związanych z sukcesem to np.: wygrana w wyścigu, pokonanie muru, zwycięska walka lub zdobycie nagrody. Uporanie się z przeszkodą we śnie świadczy o dużej wierze w siebie i umiejętności poradzenia sobie ze wszystkim, co stoi na drodze do naszego sukcesu.

O poczuciu niższości i lęku przed niepowodzeniem świadczyć może sen o przemawianiu do ludzi, którzy nas nie słyszą. Podobną wymowę mają marzenia senne o byciu niewidzialnym, o dobijaniu się do zamkniętych drzwi. Sny o sukcesie lub klęsce znacznie częściej dotyczą stanu ducha śpiącej osoby, aniżeli realnego stanu rzeczy, dlatego też nie powinny być dla nas jedynym i niepodważalnym drogowskazem działania. Sztuka tkwi w umiejętnym odczytaniu i wykorzystaniu poszczególnych marzeń sennych, jako przestrogi, motywacji oraz wrót to poznania naszego wnętrza.

Śmierć i żałoba

W symbolice snów śmierć interpretuje się jako koniec pewnego etapu, jest więc wówczas pozytywną oznaką odrodzenia. Już tak jesteśmy „skonstruowani”, że każda emocja, której nie ujawniamy w realnym życiu musi znaleźć jakieś ujście i często wykorzystuje w tym celu marzenie senne. Tak bywa ze smutkiem po stracie kogoś bliskiego.

Dana osoba może śnić się nam w marzeniu przynoszącym ukojenie, ale często także takie sny bywają przyczyną rozstrojenia. Sny, w których zmarły nie umarł naprawdę, lecz wpadł w pułapkę, został żywcem pogrzebany, gniewa się na osobę śniącą lub nie może trafić do domu, bywają męczące i denerwujące. Mimo wszystko takie czy inne ujawnienie skrywanych, dręczących myśli w marzeniach sennych może przyczynić się do odreagowania smutku z dużymi korzyściami dla naszego zdrowia zarówno psychicznego, jak i fizycznego.

Seks

Sny o tematyce seksualnej są powszechnymzjawiskiem. Bardzo częste – świadczą o silnym popędzie seksualnym lub po prostu o niezaspokojeniu. Jak już wspomniano, seks zajmuje sporo miejsca w naszych świadomych myślach, a myśli te w postaci jawnej lub zamaskowanej przenikają do naszych snów. Freudyści dostrzegają podtekst seksualny w każdej czynności rytmicznej, jak jazda konno, czy wiosłowanie. Nadają też znaczenie seksualne przedmiotom: nóż np. jest symbolem fallicznym, zaś torebka odpowiada żeńskim narządom płciowym.

Sny kastracyjne

Sny z występującym w nich motywem ostrego narzędzia do obcinania, są przeważnie zmorą chłopców w wieku 5-7 lat i wyrażają ich lęk przed kastracją. Interesującym jest występowanie w tym samym wieku paralelnego zjawiska na jawie w postaci wzbraniania się dzieci przed obcinaniem paznokci lub przed strzyżeniem.

Ciekawym przykładem może być przywoływany przez Kurth’a sen pewnej dziewczynki opowiadający o księciu okaleczonym przez złą wiedźmę-ropuchę i przemienionym w stary but. Jest to także sen z gatunku „kastracyjnych”, a motyw pozbawienia męskości osnuty jest tu głęboką metaforyką: „but uchodzi w symbolice snów od czasów Freuda za symbol żeńskich genitaliów”.

Duchowość

Latanie można odczytać jako symbol wzniesienia się ponad rzeczywistość lub sięgnięcia ku swemu wyższemu „ja”. U dzieci w wieku ok. 14 lat sny o lataniu są zjawiskiem częstym i normalnym, u dorosłych z kolei sygnalizują prawie zawsze zakłóconą albo chwilowo nienormalną akcję serca.

W wielu kulturach istnieją wierzenia w wędrówki astralne (przeżycia poza ciałem). Szamani afrykańscy i aborygeni twierdzą, że nabywają swojej mocy właśnie w snach, w których unoszą się w powietrzu lub spotykają z duchami. Podróż astralną uważa się za doświadczenie pokrewne opuszczaniu ciała przez duszę umierającego, z tą różnicą, że we śnie dusza połączona jest z ciałem fizycznym przez srebrny sznur, który w chwili śmierci zostaje przecięty.

Owe koneksje snu i śmierci, jako podobnych stanów, gdzie sen jest jakby przygotowaniem do śmierci, są bardzo częste i pojawiają się m. in. w literaturze:

Śnie, który uczysz umierać człowieka
I ukazujesz smak przyszłego wieka,
Uśpij na chwilę to śmiertelne ciało,
A dusza sobie niech pobuja mało! (...)
Niech się nacieszy nieboga do woli,
A ciało, które odpoczynek woli,
Niechaj tym czasem tęsknice nie czuje,
A co to nie żyć, w czas się przypatruje.

(Jan Kochanowski, Do snu)

W powyższym fragmencie dostrzec możemy motywy wędrówki astralnej naszej duszy, której celem ma być oswojenie nas z nieuniknionym stanem śmierci. Dusza u Kochanowskiego to byt nieokrzesany, ciekawy świata i skory do swawoli, należy zatem pozwolić jej się wyhulać do woli.

Źródła:
Jung Carl Gustaw, Podstawy psychologii analitycznej, Warszawa 1995, s. 141-143.
Freud Zygmunt, Psychopatologia życia codziennego, Warszawa 1987, s. 351, 403-407.
Lavery Sheila, Sen i jego uzdrawiająca moc, Warszawa 1998, s. 50-53.
Kurth Hanns, Leksykon symboli marzeń sennych, Wrocław 1994, s. 30-54.