Teoretycy snu

W rozważaniach na temat snów, na pewno warto zapoznać się z sylwetkami kilku najsławniejszych badaczy natury i istoty marzeń sennych, którzy stworzyli podwaliny naukowych zainteresowań tą dziedziną:

Podobizna Zygmunta Freuda (by k_millo)

Zygmunt Freud

Zygmunt Freud jest niewątpliwie jedną z najznamienitszych postaci w historii psychologii – ojcem psychoanalizy i twórcą współczesnej zachodniej metody analizy snów. Jak podaje Maria Susułowska: „Podstawowym pojęciem w teorii Freuda jest nieświadomość, a królewską drogą do poznania nieświadomości są marzenia senne”. Interpretacja snów jest zatem najlepszą drogą do poznania nieświadomych funkcji umysłu ludzkiego i temu właśnie problemowi poświęcił ów badacz ogrom swoich pism.

Freud wyróżniał trzy poziomy organizacji życia psychicznego: nieświadomość (id), jaźń świadomą (ego) i nadjaźń (superego).

Zgodnie z twierdzeniem badacza: w czasie snu, zwykle dyscyplinujące nas ego poluzowuje nieco więzy i dopuszcza do głosu id – „siedlisko chaosu popędów i amoralności”.

Owo niesforne id ujawnia poprzez marzenia senne nasze stłumione pragnienia i popędy. Ego jednak wciąż czuwa i szczególnie niepokojące oraz destrukcyjne treści „zaszyfrowuje” pod postacią symboli. Podstawową zasługą badacza jest zwrócenie uwagi na związek pomiędzy treścią marzeń sennych a naszym życiem psychicznym. Naukowy dorobek Freuda zajmuje fundamentalną pozycję w dziedzinie analizy snów mimo, iż wiele spośród jego teorii okazało się zbyt trudnymi do przyjęcia ze względu na ich dużą dowolność.

Carl Gustaw Jung

Carl Gustaw Jung początkowo był współpracownikiem Freuda, aż do 1913 r., kiedy to drogi obu wybitnych naukowców rozeszły się.

Jung stworzył własną szkołę psychoanalityczną, w której główną rolę odgrywały mity, mistycyzm, religia, metafizyka i symbolika. Według tego badacza, mimo niewątpliwie istniejących znacznych różnic kulturowych, występują istniejące niejako poza podziałami i poza czasem pewne powtarzające się motywy psychologiczne.

Według tego badacza nasze sny wyrastają z najgłębszych obszarów psychiki – „nieświadomości zbiorowej”. Są to wówczas tzw. „wielkie sny” będące ”kluczem do wyższych poziomów świadomości, duchowości i miłości”. W naszych marzeniach sennych przewijają się zdaniem Junga pewne archetypy, czyli praobrazy, które są „odbiciem instynktownych, to znaczy psychicznie koniecznych reakcji na określone sytuacje”. Odczytanie zawiłego języka snów jest możliwe tylko dzięki zrozumieniu znaczenia owych archetypów. Podstawowe, wyróżnione przez badacza archetypy to:

Persona – jest czymś w rodzaju psychicznej maski – obrazem, który prezentujemy światu zamiast naszego „prawdziwego ja”. W snach archetyp ten przybiera postać jakiejś osoby. Jeśli pomiędzy personą a naszym „prawdziwym ja” zachodzi jakieś wymieszanie lub zachwianie – osoba we śnie może przybrać odstręczający wygląd lub występować nago.

Niebiańskie dziecko – to, w odróżnieniu od persony, symbol „prawdziwego ja” człowieka. Jest to nasze „dziecko wewnętrzne”, a jego pojawienie się we śnie oznacza świeżość, bezbronność, spontaniczność i wielkie możliwości. Nawiązanie kontaktu z owym dzieckiem jest symbolicznym otwarciem drogi ku poznaniu naszej prawdziwej osobowości.

Cień – to ciemniejsza strona naszej osobowości, suma wszystkich negatywnych cech i uczuć. Cień we śnie wskazuje na potrzebę większej kontroli nad naszymi słabościami.

 

Anima i animus – to odpowiednio żeński i męski aspekt osobowości człowieka. O dziwo, każdy z nas posiada w sobie oba te pierwiastki w odpowiedniej konfiguracji i zależności. Symbolem cech kobiecych w męskiej psychice jest postać pięknej kobiety. Symbolem cech męskich w psychice kobiety jest umięśniony, silny mężczyzna – heros.

Stary Mędrzec – to postać reprezentująca władzę: nauczyciel, ojciec, kapłan itp. We śnie mężczyzny symbolizuje on jego „centralny punkt osobowości”. Posiada on także cechy maniczne (od mana – postać obdarzona mocą poprowadzenia nas ku wyższemu „ja”, a także pewnego rodzaju „poseł” przez owe wyższe stopnie naszej osobowości wysłany w celu „odwiedzin”).

Wielka Matka – łączy w sobie szereg, niejednokrotnie zupełnie przeciwstawnych cech: jest symbolem wzrostu, opiekuńczości, płodności, a także uwodzicielstwa, zaborczości i dominacji. We śnie może pojawić się ona pod postacią księżniczki lub matki, ale także wiedźmy i macochy. Archetyp ten jest skomplikowany, zupełnie jak natura kobieca.

Jung wprowadził ponadto rozróżnienie na marzenia senne o charakterze indywidualnym i uniwersalnym. Owe marzenia o znaczeniu zbiorowym „ukształtowane są w taki sposób, że instynktownie przynaglają ludzi do opowiadania o nich” i jak podaje Jung: należy tego „przynaglenia” posłuchać, gdyż „takie marzenia senne nie należą do indywiduum”.

Fritz Perls

Fritz Perls – psychiatra amerykański, traktował symbole senne jako wytwory naszych osobistych doświadczeń. Według niego każda postać odwiedzająca nas we śnie jest jakimś aspektem naszej osobowości. Owe aspekty są z reguły niedostrzegalne lub tłumione na jawie. Zdaniem Perls’a marzenia senne są „odzwierciedleniem niedokończonych spraw leżących w sferze uczuć”.

Medard Boss

Psychiatra szwajcarski. Opowiadał się za dosłowną interpretacją postaci i zdarzeń ze snu. Zgodnie z jego teorią „sen odzwierciedla tylko przekonania, zachowania i osobiste związki śpiącego”.

Źródła:
Susułowska Maria, Sen i marzenia senne, Kraków 1966, s. 3.
Lavery Sheila, Sen i jego uzdrawiająca moc, Warszawa 1998, s. 45-49.
Jung Carl Gustaw, Podstawy psychologii analitycznej, Warszawa 1995, s. 134.