Tłumaczenie snów

Odsuwając na bok wszelkie poglądy o czysto fizjologicznej czy też duchowej, psychicznej, mitycznej, proroczej itp. naturze marzeń sennych, możemy z całą pewnością zgodzić się z faktem, że w opinii powszechnej, niezależnie od stanowiska nauki, utrzymuje się pogląd, iż nasze sny mają jednak jakieś tajemnicze znaczenie.

Wielu z nas czuje potrzebę przeanalizowania i wytłumaczenia zawiłej treści marzeń sennych (by asifthebes)

Co więcej, poza samą wiarą w ich ukryty sens, wielu z nas wykazuje duże zainteresowanie, a nawet potrzebę wytłumaczenia i przeanalizowania powikłanej i zagadkowej treści marzeń sennych. Najprostszym sposobem jest oczywiście sięgnięcie do sennika, trochę więcej determinacji wymaga przestudiowanie dzieł psychologów zgłębiających tę tematykę, jednakże dla naprawdę zainteresowanych może to być fascynująca podróż po krainie snów.

Zanim zagłębimy się w kwestię tłumaczenia marzeń sennych, warto przytoczyć jako słowo wstępne, fragment wykładu Carla Gustava Junga. Poczujmy się przez chwilę, jak studenci tegoż wielkiego profesora:

Pragnę tu zwrócić uwagę na to, że nie należy interpretować żadnego snu, jeśli przedtem nie uwzględniło się wszystkich szczegółów kontekstu. Nigdy nie przystępujcie do analizy marzenia sennego z głowami nabitymi jakimiś teoriami – zapytajcie pacjenta, co dane obrazy oniryczne oznaczają dla niego. Marzenia senne zawsze odnoszą się do pewnego problemu śniącego człowieka – do problemu źle ocenianego przez świadomość.

(Carl Gustav Jung)   

Sny indywidualne i uniwersalne

Jung zwraca tu szczególną uwagę na indywidualne podejście do marzeń sennych i interpretowanie ich w powiązaniu z konkretnym człowiekiem, jego problemami i sytuacją w jakiej się znalazł. Zdaniem profesora: „sny są tak samo różnorodne i nieobliczalne, jak ludzie”. Tym zróżnicowaniem tłumaczy się trudności w stworzeniu jednolitej torii marzeń sennych. Jednocześnie trzeba mieć na uwadze różnicę pomiędzy snem czysto „osobniczym”, a takim, który niesie treści uniwersalne. Ten drugi może zostać poddany analizie na zasadzie snucia paraleli, kontekstów, wyłuszczania powtarzalnych motywów. O takich snach, mając odpowiednią wiedzę, można na pewnym stopniu dyskutować bez konieczności poznania sytuacji śniącego. Wydawać by się mogło, że w pewnym sensie jest to zaprzeczenie wcześniejszej myśli, jednakże potrzeby nauki niejednokrotnie wymagają od badaczy pewnych uogólnień.

Symbole w marzeniach sennych

Poznawszy teoretyczne wskazówki dotyczące wstępnego podejścia do analizy, należałoby zgłębić „techniczne” szczegóły owego niełatwego przedsięwzięcia, jakim jest tłumaczenie marzenia sennego. Najczęściej, jak podaje Freud, odbywa się to w taki sposób, iż treść przypomnianego marzenia sennego zastępuje się inną, czyniąc to metodą „część za część” lub też całą jego treść traktuje się jako symbol i przystępuje do jego odczytania za pomocą stałego klucza.

Treść marzenia sennego zwykło uważać się za „symboliczną”, a zatem wyrażoną nie wprost, a poprzez przedstawianie pośrednie, napomknienia, aluzje itp. Interesującym jest fakt, iż ludzie posługujący się tym samym językiem używają z reguły tych samych symboli, a niejednokrotnie owa „wspólnota symboli” może przekraczać granice kultur i języków. Zaskakującym staje się wówczas to, iż sam śniący nie zna znaczeń użytych przez siebie symboli. A zatem skąd to doskonałe powiązanie i konsekwencja obrazów zastępujących daną treść? Póki co pozostaje to wielką zagadką nauki.

 

Dzięki znajomości symboliki marzeń sennych można zrozumieć znaczenie ich poszczególnych składników lub pojedynczych fragmentów, a niekiedy całych sekwencji obrazów, bez konieczności pytania śniącego o jego osobiste skojarzenia. Większość badaczy jest jednak zdania, że nic nie zastąpi rozmowy z danym człowiekiem, możliwości wypytania go o wszelkie skojarzenia, odczucia i szczegóły.

Symbole seksualne

Jak już wspomniano, istnieją symbole wspólne dla większości ludzi, często jednak pojawiają się wśród nich twory jednorazowe i indywidualne, z zasobów własnego „materiału wyobrażeniowego” danej osoby. Symbolika ta, jak podkreśla Freud, nie jest zarezerwowana tylko i wyłącznie dla naszych marzeń sennych: „opanowuje ona w równej mierze baśnie, mity, legendy, dowcipy i folklor”, jest właściwością naszego nieświadomego myślenia. Warto także zwrócić uwagę na to, iż proces powstawania symboli jest wciąż aktywny, nie zamiera, ani nie wygasa, a nasz słownik jest wciąż zaopatrywany w nowe skojarzenia i motywy. Przytoczmy tutaj przykład zaprezentowany przez Freuda: „Można zauważyć, że nowe wynalazki (jak samolot) zostały natychmiast powszechnie użyte jako symbole seksualne”.

Nad problemem wyżej wspomnianej seksualności warto zatrzymać się dłużej, gdyż kwestia ta ma szczególne znaczenie w naszych marzeniach sennych. Jak podaje Freud: „analiza większości marzeń sennych ludzi dorosłych wskazuje na życzenia erotyczne”. Największą zagadkę kryją w sobie sny należące do tej kategorii, a nie posiadające żadnych elementów erotycznych w swej jawnej treści. Demaskowane są one dopiero w wyniku pracy tłumaczącej. Wyjaśnieniem tego (dla wielu z nas zaskakującego) stanu rzeczy jest fakt, że „żadna inna grupa popędów nie podlega ze strony wychowania i kultury tak dalece idącemu tłumieniu”. Treści seksualne zastępują często przedmioty, których nigdy nie podejrzewalibyśmy o taką właśnie wymowę, np.: ostra broń, drzewa, laski, szafy, pudła, piece, powozy, wspinanie się po schodach itp.

Źródła:
Jung Carl Gustaw, Podstawy psychologii analitycznej, Warszawa 1995, s. 141-143.
Freud Zygmunt, Psychopatologia życia codziennego, Warszawa 1987, s. 351, 403-407.
Lavery Sheila, Sen i jego uzdrawiająca moc, Warszawa 1998, s. 50-53.
Kurth Hanns, Leksykon symboli marzeń sennych, Wrocław 1994, s. 30-54.